Proxectos

O camiño: máis aló da nosa lingua

Cando xurdiu a posibilidade de participar no proxecto As palabras no camiño II do IES Aquis Celenis, desde o CPI Alfonso VII pareceunos unha magnífica oportunidade de seguir tendendo pontes entre os dous centros veciños, tendo en conta, ademais, de que o destino de gran parte do noso alumnado cando remata a educación secundaria é, precisamente, o propio instituto.

Todo o alumnado de 4º de ESO colaborou nesta tarefa, traducindo do galego ao inglés a información que se recolle nos vídeos. Como dedicamos varias sesións a esta actividade, fomos probando distintas distribucións na aula (en grupo, por parellas e tamén individualmente).

Contactamos con Portugal

O alumnado de “Segunda Lingua Estranxeira (Portugués)” de 4º da ESO colaborou no proxecto como buscadores de información relacionada con Portugal e como contacto para obter axuda das institucións portuguesas. Traballamos máis concretamente en solicitar a concellos portugueses por onde pasa o Camiño información sobre fontes relacionadas co mesmo e, se posible, mostras de auga para integralas noutras partes do proxecto. 

Para iso, traballamos a carta formal en portugués (a súa estrutura e fórmulas de inicio e despedida) e, unha vez redactada a carta modelo, buscamos en Internet os concellos por onde pasa o Camiño e as direccións de correo electrónico de contacto cos mesmos (algúns facilitados polo equipo que traballou na primeira versión do proxecto). Os alumnos enfrontáronse a un contexto real de comunicación e tiveron que xestionar a resposta recibida dos diferentes concellos.  Noutra parte da nosa colaboración, traballamos na aula unha das lendas máis coñecidas en Portugal en relación co Camiño, a do Galo de Barcelos. O alumnado tivo que buscar información en portugués relacionada coa lenda, e a partir daí elaborar un texto en galego para ilustrar o vídeo que fala sobre as lendas.

Poñendo voz

O volume, o ritmo, a vocalización e a entoación foron os miliarios que nos indicaron o camiño cara a locución dos textos do proxecto en 1º da ESO. O noso obxectivo foi poñerlle voz aos vídeos temáticos guionizados polos diferentes cursos. Para chegar á nosa tarefa final, programamos unha serie de actividades e exercicios durante o mes de abril que xiraron arredor da lectura en voz alta e a locución.

Primeiro achegámonos á  lectura en voz alta. Empregamos o material do curso de lingua galega Cotovía, elaborado por profesorado do centro e dispoñible e liña. A través dunha sesión teórica, reflexionamos sobre os diferentes tipos de lecturas e durante as seguintes sesións fixemos varios exercicios en gran grupo e individualmente. Nestes exercicios traballamos a lectura mecánica, a comprensión da lectura O dereito a ler en voz alta, o volume, o ritmo, a vocalización e a entoación.

Cando adquirimos as competencias axeitadas para a lectura en voz alta, comezamos a traballar cos textos elaborados polos distintos cursos para os vídeos do proxecto. Organizámonos en grupos de 3 e 4 alumnos e alumnas e dividimos os textos para a locución. Traballamos durante dúas sesións cos documentos para comprendelos, buscar as palabras forza, marcar as pausas e conseguir a entoación máis axeitada. Así mesmo, tamén coñecemos algo máis a fonética sintáctica e marcamos aquelas palabras nas que debiamos fixarnos á hora de pronunciar.

Despois practicamos a lectura en pequenos grupos e gravámonos cos nosos ordenadores para escoitarnos e sermos quen de mellorar. Finalmente, acadamos o noso obxectivo e gravamos os nosos textos na radio do centro. Para moitas e moitos foi unha experiencia nova iso de escoitarse ao tempo que se fala, un camiño no que se estreou o alumnado e que devece por repetir.

Coidamos a nosa saúde facendo o camiño

Nunha primeira toma de contacto, a profesora comentou ao alumnado de Anatomía Aplicada de 1º Bacharelato a posibilidade de participar neste proxecto e, unha vez estiveron de acordo, fixemos unha choiva de ideas de posibles temas relacionados co camiño de Santiago e os/as camiñantes que se poderían traballar dende a nosa materia.

Na segunda parte do traballo, traballamos sobre un esquema dos posibles contidos e o que se podería incluír dentro de cada un.

A continuación, fixemos unha división por grupos onde cada un elixiu un apartado para buscar información.

Despois, púxose en común o que se atopou relevante dentro de cada epígrafe e, neste momento, debatemos sobre incluír os aspectos relevantes  en cada grupo en particular ou se facelo ao final do traballo, poñéndoo como resumo final.  Unha vez recollidos todos os datos, preparouse un resumo de como podemos solucionar os problemas físicos que poderían xurdir aos camiñantes ou como intentar evitalos.

A continuación fixemos unha lectura do recompilado por todos os grupos e démonos conta que había que reducir moito o texto, pois pasabamos moito do tempo estipulado (máis ou menos, tres minutos)

Por último, recompilamos imaxes e webgrafía para acompañar ao texto final.

O noso traballo formaría parte do texto do vídeo “Xeneralidades sobre o camiño” xunto co doutros grupos de alumnado de Matemáticas e Latín.

Só nos queda dicir que o alumnado considerou interesante buscar información relacionada cos contidos da materia para introducila dentro dun traballo tan amplo e interdisciplinar.

A historia no camiño

Os estudantes de 2º e 4º ESO profundizaron no estudo e análise da historia de Galicia e Portugal a través dunha serie de persoaxes e feitos destacados.

As tarefas comezaron coa escolla daquelas figuras e feitos máis senlleiros do devir histórico galego e portugués, pero tendo en conta que tivesen relación co paso do Camiño Portugués. Finalmente estes foron os escollidos: Gran terremoto de Lisboa, Marqués de Pombal, Pedro Álvares Cabral, Batalla de Rande, Illa de San Simón, Batalla de Pontesampaio, Benito Soto, Castelao, Afonso XII e a súa nai a raiña Urraca, Afonso Henriques, Diego Xelmírez e as Torres de Oeste.

A través desta investigación, o alumnado tivo a oportunidade de ver a importancia do Camiño Portugués para a nosa historia e atopar os persoeiros e lugares máis representativos da mesma.

Tras a ardua tarefa de peneirar a nosa historia, os estudantes procederon a buscar información, usando ferramentas TIC e bibliografía, para despois trasladar a unha ficha os datos máis destacados. Xuntamente con este traballo, tamén buscaron diversas imaxes ilustrativas.

Finalmente, todas esas anotacións e imaxes, xunto coa supervisión do profesorado da materia, serviron para darlle forma a un pequeno texto para elaborar o vídeo do produto final.

As matemáticas no camiño

A profesora e o alumnado de 4ESOB valoramos a posibilidade de contribuír cos coñecementos de matemáticas a este proxecto, tendo presente que había que facer unha exposición conxunta no vídeo sobre as xeneralidades do camiño con materias tan dispares nun principio como Anatomía Aplicada, Latín e Xeografía e Historia..

Aproveitando que son 18 alumnos, reuníronse  en grupos de tres, un número recomendable para traballar en grupo xa que as restriccións do Covid-19 non permitían as reunións fóra do centro.

En primeiro lugar, os grupos idearon un plan de traballo donde especificaban os membros do grupo, datas de acordo de obxectivos, documentación e maquetación, como o que segue a continuación:

 Unha vez establecido o anterior, os temas tratados foron::

  • Regularidade dos años Xacobeos
  • Rosetóns, azulexos e mosaicos no camiño portugués
  • Matemáticas na cuncha do camiño de Santiago
  • Fitos no camiño de Santiago
  • Movemento do botafumeiro
  • Reloxos solares no camiño de Santiago

Por último, coordinaron a investigación a través dun documento de Google, donde cada membro do grupo proporcionaba a súa información, que se ía revisando e consultando dúbidas coa profesora.

Foi un traballo ben interesante, mágoa que só puideramos aportar unhas liñas ao texto final!

As lendas no camiño

Un grupo de alumnas de Latín de 4º ESO A fixeron un traballo de investigación sobre lendas relacionadas cos lugares por onde pasa o Camiño Portugués. Buscabamos lendas da tradición galega que puidesen relacionarse cos mitos, lendas e historias da tradición grecolatina. Chamamos ao traballo Lendas no Camiño.

O primeiro paso foi a procura das lendas. De cada unha que atopaban, intentaban buscar a maior información posible.

 Logo fíxose a selección das que mellor se axeitaban á nosa pretensión inicial: a historia dun dragón, que nos lembrou aos numerosos monstros da mitoloxía grega; a fundación de Pontevedra, protagonizada por un heroe da guerra de Troia e na que aparece unha serea; a raiña Lupa, co seu nome en latín e na que descubrimos un gran parecido coas mouras galegas, pero tamén similitudes coa meiga Medea; e unha pantasma, pois os aparecidos están presentes nas lendas de Grecia e Roma e son fundamentais nas historias orais galegas.

 Por último, resumimos as historias o máis posible para o vídeo.

Agardamos que vos gusten!

A música do camiño

O traballo realizado polo alumnado de Linguaxe e Práctica Musical concretouse en dúas tarefas: a primeira, que ten que ver con produto final do Proxecto, consistía en escribir un texto (guión) que logo se transformaría nun vídeo ou audio de non máis de 2 minutos, onde de xeito moi xeral se ofrece unha visión da música tradicional-folklórica galega e portuguesa para achegarlla á xente que realiza o Camiño. Explicouse/comparouse de xeito ameno aspectos da música tradicional galega e portuguesa seguindo a seguinte estrutura:- Introdución- Xéneros- Instrumentos-Artistas destacados/as-Conclusión.

Previamente en aula empregamos diferente bibliografía (textos sobre música tradicional extraídos da enciclopedia: O saber do pobo) e webgrafía. Fixámonos en exemplos do proxecto de recompilación de música tradicional portuguesa: http://amusicaportuguesaagostardelapropria.org/

Tamén accedemos a información (webs, documentais) sobre distintos certames, encontros, concursos e plataformas de encontro entre música galega e portuguesa, non necesariamente tradicional (para ampliar a visión da conexión musical, lingüística e cultural).Tras a entrega dos traballos, fixemos unha posta en común para elaborar un texto que recollera unha síntese das principais ideas do aportado polo alumnado. Ese texto serviu como base para o vídeo final do Proxecto.

Unha segunda tarefa, que complementou a anterior, consistiu en escoller de entre un listado de máis de 30 artistas portugueses/as e galegos/as dos últimos 20 anos, e que representan a música máis actual (atendemos a representar unha gran variedade de estilos musicais, e que na maioría houbese unha base tradicional), a un/ha artista galego/a e un/unha portugues/a e analizar por escrito un tema musical atendendo a elementos da linguaxe musical traballados en aula no primeiro trimestre e realizando unha exposición oral, onde ademais de analizar o tema musical, houbo que presentar ao artista (tanto de Portugal como de Galicia) ante o resto de compañeiros/as. Moitos dos temas escollidos proviñan das últimas edicións do concurso-festival Aritmar. Deste xeito houbo unha aproximación á música popular moi cercana ao alumnado, tanto culturalmente como no tempo, nos estilos…

Estas tarefas axudaron a visibilizar e valorar todo o patrimonio musical e cultural de Galicia e Portugal.

A arte no camiño

Galicia e Portugal caracterízanse por ter un pasado en común, e isto pode apreciarse nas manifestacións artísticas que xorden no noso camiño cando visitamos estas terras irmáns. O alumnado de Historia da Arte de 2º de Bacharelato fixo estudos de detalle dos diferentes estilos artísticos dende a prehistoria ata a arte contemporánea, para analizar así as diferencias e as similitudes a ambos lados da raia. Alumnado e profesorado tamén completaron o traballo con material fotográfico da súa autoría para poder explicar dun xeito máis visual as súa conclusións.

A literatura no camiño

O alumnado de 3º da ESO e de 1º de bacharelato participou deste proxecto a través de cadansúas tarefas dirixidas. En 3º da ESO investigaron a vida e a obra de Rosalía de Castro, autora fundacional da literatura galega contemporánea e que garda estreitísma relación co tramo final do Camiño portugués. Pola súa banda, en 1º de bacharelato centráronse na literatura medieval galego-portuguesa, un dos períodos de maior esplendor da nosa literatura e que dá mostra da estreita relación entre Galiza e Portugal.

Así pois, en 3º da ESO propuxemos ao comezo da 2ª avaliación un traballo de investigación que tiña por título Rosalía de Castro, unha autora galega e universal.

Dividimos o total de alumnado en 7 grupos (5 de 4 persoas e dous de 3). Cada grupo debía investigar sobre un apartado temático, despois elaborar unha presentación dixital e expoñer oralmente o resultado do seu traballo.

En 1º de bacharelato a Investigación sobre a literatura medieval galego-portuguesa levounos a dividir ao alumnado en grupos de 4. Os eixes temáticos nos que afondaron foron: A Galicia Medieval, Xénese e desenvolvemento da lírica galego-portuguesa, A Cantiga de Amigo, A Cantiga de Amor, A Cantiga de Escarnio e Maldicir,  A lírica relixiosa e A prosa medieval. Cada grupo realizou unha investigación, un traballo escrito e unha presentación para o resto de compañeiras e compañeiros.

Como apoio para o traballo do alumnado de ambos os dous cursos, achegamos as instrucións para a elaboración de presentacións dixitais​ e as instrucións para a presentación de traballos escritos (tiradas dos documentos TIL do noso centro). Ademais, guiamos a busca de información a través da seguinte webgrafía e bibliografía (unha boa parte da dos documentos foron extraídos da biblioteca do centro, así contribuímos a achegar este espazo ao alumnado e situalo no centro do coñecemento):

Biblioteca Virtual Galega

Fundación Rosalía de Castro

Historia da Literatura Galega (AS_PG)

Ruta rosaliana

Álbum de mulleres​ do Consello da Cultura Galega

Resende, A. (2007). Trobadores e xograres. Xerais.

Vilavedra, D. (1999). Historia da literatura galega. Galaxia.

Riego, F. F. (1981). Historia da literatura galega. Galaxia.

Izquierdo, G. R. (2005). Lecturas De Nós: Introducción á Literatura Galega. Xerais.

Pena, X. R. (1993). Manual e antoloxía da literatura galega medieval. Sotelo Blanco.

A participación dos diferentes grupos foi total e as exposicións orais realizáronse ao longo de varias sesións de clase. En 3º da ESO, o alumnado que non expoñía debía recoller no caderno de aula 5 datos ou ideas que considerasen relevantes do traballo de cada grupo. Pola súa banda, en 1º de bacharelato o alumnado tomou anotacións dos traballos presentados polos diferentes grupos e respondeu as preguntas que os grupos prepararon en aplicacións de gamificación. 

Ao remate das exposicións, tanto en 3º da ESO como 1º de bacharelato organizamos e elaboramos, con esa selección feita polo alumnado, o texto que logo formou parte da peza audiovisual sobre a literatura galega desde a Idade Media ata Rosalía.